Η παρούσα κατάσταση - Οι τάσεις
Βρισκόμαστε σε μια εποχή που ο ακραίος νεοφιλελευθερισμός έχει οδηγήσει στην κυριαρχία των μεγάλων οικονομικών συμφερόντων και η πολιτική εξουσία έχει χάσει την όποια αυτονομία διέθετε. Η λειτουργία του πολιτικού συστήματος οδηγεί την Αυτοδιοίκηση σε βαθιά κρίση, σε φαινόμενα αδιαφάνειας και διαφθοράς. Κυρίως όμως υπάρχει η αίσθηση στους πολίτες ότι όπως λειτουργεί σήμερα η Αυτοδιοίκηση δεν απαντάει στα προβλήματα του απλού ανθρώπου και λειτουργεί ερήμην του.
Η Ελλάδα διακρίνεται για το υπερ-συγκεντρωτικό, πελατειακό, πολιτικο-διοικητικό σύστημά της, μέσα στο οποίο οι αποκεντρωμένοι θεσμοί της Αυτοδιοίκησης έχουν δευτερεύοντα και περιορισμένο ρόλο στις δημόσιες υποθέσεις.
Μια αναγκαία μεταρρύθμιση, το πρόγραμμα «Ι. Καποδίστριας», διέψευσε τις προσδοκίες και δεν πέτυχε τους στόχους του. Βελτίωσε μεν την Αυτοδιοίκηση αλλά δεν την έκανε πιο ισχυρή, πιο αποτελεσματική και πιο δημοκρατική, διότι:
Δεν συνοδεύτηκε από ριζική αλλαγή του πολιτικού και διοικητικού συστήματος των νέων διευρυμένων δήμων, με αποτέλεσμα να παραμένει κυρίαρχος ο συγκεντρωτισμός και μειωμένη η προσβασιμότητα του πολίτη στις διαδικασίες λήψης των αποφάσεων.
Δεν οριοθετήθηκε ο ρόλος των Τοπικών Συμβουλίων σε σχέση με τη συμμετοχή τους στις διαδικασίες αποφάσεων. Σε μεγάλο βαθμό δεν επετεύχθη η κοινωνική συνοχή των Δημοτικών Διαμερισμάτων, με αποτέλεσμα οι σημερινοί δημότες να νιώθουν σαν ξένοι στο ίδιο σπίτι.
Το δημοτικό σύστημα διακυβέρνησης δεν άλλαξε (π.χ. με απλή αναλογική, αντιπροσώπευση Τοπικών Συμβουλίων, πόρους και αρμοδιότητες).
Η πολιτεία δεν στήριξε ουσιαστικά τους Δήμους, ούτε οικονομικά, ούτε με πολιτικές οργανωτικής και λειτουργικής αναβάθμισης.
Οι όποιες «οικονομίες κλίμακας» εξασφαλίσθηκαν αυτή την περίοδο ήταν τελικά σε βάρος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και υπέρ του κράτους. Από το 1998 μέχρι σήμερα δεν αποδόθηκαν στην Τοπική Αυτοδιοίκηση θεσμοθετημένοι πόροι ύψους 4 δις ευρώ! Η Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα διαχειρίζεται 500 ευρώ ανά κάτοικο, όταν στην Ευρώπη κατά μέσο όρο διαχειρίζεται 3.000 ευρώ ανά κάτοικο.
Οι δήμαρχοι εξακολουθούν μέχρι σήμερα να συνωστίζονται στους διαδρόμους των υπουργείων και των περιφερειών, προκειμένου να προωθήσουν προβλήματα και να εξασφαλίσουν χρήματα για τους δήμους τους.
Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση
Η εισαγωγή της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, με το νόμο 2218 το 1994, αποτέλεσε, ως αφετηρία, ένα σημαντικό βήμα θεσμικής και διοικητικής μεταρρύθμισης. Δεν άργησε όμως να αναπτυχθεί η αντίρροπη κίνηση, της επιστροφής και εκ νέου συγκέντρωσης στην κρατική διοίκηση των εκχωρημένων στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση αρμοδιοτήτων.
Η αφαίμαξη των αρμοδιοτήτων της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης έγινε προς δύο κατευθύνσεις. Με τη μεταφορά τους στην ισχυροποιούμενη κρατική Περιφέρεια, αλλά και με τη μεταφορά τους σε νέες, μονοκλαδικές κάθετες δομές που δημιουργήθηκαν από τα υπουργεία μέχρι και το επίπεδο του νομού.
Το αποτέλεσμα ήταν ο νέος θεσμός, με την ισχυρή και άμεση δημοκρατική νομιμοποίηση, να αποδυναμωθεί και να απογυμνωθεί από αρμοδιότητες με ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο. Με ελλιπή στελέχωση και χωρίς δικούς του οικονομικούς πόρους, εμφανίζεται σήμερα ισχνός και ανίσχυρος.
Έτσι, το βήμα που έγινε το 1994 δεν ολοκληρώθηκε και έμεινε μετέωρο.
Η ιστορία της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης δείχνει πόσο ισχυρές είναι οι πολιτικές που συντηρούν στη χώρα μας μια ισχυρή συγκεντρωτική και πλήρως ελεγχόμενη από την εκάστοτε κυβέρνηση διοικητική δομή. Που θέλουν την Αυτοδιοίκηση μια συμπληρωματική, εξαρτημένη και υπό κηδεμονία διοικητική δομή, που να διεκπεραιώνει τυποποιημένες γραφειοκρατικές λειτουργίες του κράτους και μόνο. Πολιτικές που αποτελούν τροχοπέδη στη μεταρρύθμιση και τον εκδημοκρατισμό του πολιτικού μας συστήματος.
Στην Ελλάδα, ο συγκεντρωτισμός του κράτους, σε συνάρτηση με το αναπτυξιακό μοντέλο που ακολουθείται, είχαν ως επακόλουθο την ανισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη. Οι περιφερειακές και οικονομικές πολιτικές προκάλεσαν τον παραγωγικό και πληθυσμιακό υδροκεφαλισμό της Αττικής και την ερήμωση της περιφέρειας. Η συγκεντρωτική μορφή του κράτους αποτελεί τροχοπέδη στις αναπτυξιακές προοπτικές όχι μόνο της ελληνικής οικονομίας, αλλά και της κοινωνίας γενικότερα.
Γεωγραφικά, η μισή οικονομική δραστηριότητα της χώρας πραγματοποιείται από το 1/3 του πληθυσμού της, που βρίσκεται στην Αττική.
Η Αττική και η κεντρική Μακεδονία παράγουν μαζί το 63,2% του συνολικού ΑΕΠ, με την Αττική να παράγει το 49,2% και την κεντρική Μακεδονία το 14%.
Στην Ελλάδα σήμερα όχι μόνο υπάρχει αναπτυξιακό χάσμα, αλλά διευρύνεται συν τω χρόνω. Η οικονομική ανάπτυξη της χώρας στηρίχτηκε πρώτιστα στην αστικοποίηση της παραγωγικής διαδικασίας και στη μετατόπιση των παραγωγικών πόρων από τον πρωτογενή τομέα προς τον τριτογενή, κυρίως, αλλά και τον δευτερογενή τομέα της παραγωγής. Η γεωργική οικονομία της χώρας είναι το μεγάλο θύμα. Οι νομοί που είχαν στο παρελθόν εκτεταμένο τον αγροτικό τομέα της οικονομίας τους, πλήττονται ιδιαίτερα, ενώ η απόστασή τους από τα μεγάλα αστικά κέντρα όλο και μεγαλώνει.
Το πρόβλημα της διαρθρωτικής ανισότητας της χώρας δεν θα λυθεί αν δεν αλλάξει ριζικά ο προσανατολισμός της ακολουθούμενης περιφερειακής πολιτικής.
Τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης που γίνονται στο όνομα της Περιφερειακής Ανάπτυξης κάθε άλλο παρά την περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας επέτυχαν. Το αντίθετο μάλιστα.
Στις χώρες της Ευρώπης, η διαχείριση των δημόσιων επενδύσεων είναι περισσότερο περιφερειακή και τοπική υπόθεση (και ποσοστιαία υπερβαίνει το 50%, φτάνοντας μέχρι και το 90%) και λιγότερο κεντρική και κυβερνητική. Η Ελλάδα βέβαια είναι ουραγός στον σχετικό πίνακα. Οι περιφερειακές αρχές (κρατικές και αυτοδιοικητικές) στην Ελλάδα διαχειρίζονται τις δημόσιες επενδύσεις σε ποσοστό λιγότερο του 20%.
Η στρατηγική μας κατεύθυνση
Η χώρα έχει ανάγκη από μια ενιαία, ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση του κράτους, με διοικητική αποκέντρωση, με ριζική φορολογική μεταρρύθμιση, με ανακατανομή πόρων και εξουσιών υπέρ των αυτοδιοικητικών θεσμών.
Η αποκέντρωση του κράτους προς την Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα είναι επιτακτική ανάγκη για την ισόρροπη ανάπτυξη και την αντιμετώπιση των τεράστιων ανισοτήτων που εμφανίζονται μεταξύ κέντρου και περιφέρειας. Η ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη όμως χρειάζεται ριζικά μέτρα και καινοτόμους θεσμούς, χρειάζεται ισχυρό τον θεσμό της δευτεροβάθμιας περιφερειακής και νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης, με ενισχυμένο τον πολιτικό τους ρόλο.
Εμείς πιστεύουμε ότι πρέπει και αξίζει να αγωνιστούμε σήμερα για να αναγεννηθεί η Αυτοδιοίκηση ως λαϊκός και κοινωνικός θεσμός και να καταστεί φορέας κοινωνικής και οικονομικής προόδου, φορέας ουσιαστικής κοινωνικής συμμετοχής, δημοκρατίας και διαφάνειας. Το σύνθημα μας είναι «Δημοκρατία, συμμετοχή και διαφάνεια παντού».
Η Ελλάδα χρειάζεται ένα συνολικό πολιτικό σχέδιο για τη διαφάνεια και τον εκδημοκρατισμό των θεσμών, την αναβάθμιση των αιρετών οργάνων της Αυτοδιοίκησης και τη δημιουργία χώρου για μορφές άμεσης δημοκρατίας και συμμετοχής των πολιτών στη διαχείριση των υποθέσεών τους, για την ενίσχυση του λαϊκού και κοινωνικού ελέγχου.
Αγωνιζόμαστε και διεκδικούμε μια Τοπική Αυτοδιοίκηση ανοιχτή και ανατροφοδοτούμενη από την κοινωνία, με ρόλο εγγυητή των κοινωνικών αγαθών και της δημοκρατικής έκφρασης, υποκινητή της κοινωνικής διεκδίκησης, αντίστασης και συμμετοχής, συντονιστή της αναπτυξιακής διαδικασίας, όχι μόνο στο πεδίο της οικονομίας αλλά και της κοινωνικής ευημερίας, της προόδου, του πολιτισμού και της προστασίας του περιβάλλοντος. Για μια ανάπτυξη, δηλαδή, που θα απαντάει σε τρία παράλληλα κριτήρια: α) του ευρύτερου κοινωνικού οφέλους, β) της βελτίωσης της ζωής, ιδιαίτερα των χαμηλότερων εισοδηματικών στρωμάτων, και γ) της αειφορίας.
Η Αυτοδιοίκηση πρέπει να αλλάξει προσανατολισμό. Χρειάζεται τα συλλογικά της όργανα να γίνουν όργανα της μαχητικής διεκδίκησης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων των πολιτών, για την προστασία και αναβάθμιση του δημόσιου χώρου, κυρίως όμως πρέπει να συνδεθούν με την κοινωνία και τα κινήματά της ώστε να διαμορφώνουν ολοκληρωμένες προτάσεις για κοινωνική παρέμβαση, ιδιαίτερα σήμερα που βρισκόμαστε σε συνθήκες κρίσης.
Πιστεύουμε ότι η Αυτοδιοίκηση πρέπει να ασκεί ουσιαστικό συντονιστικό ρόλο, να αφουγκράζεται καλύτερα τον κόσμο, να συγκροτεί τοπικά δίκτυα με τους φορείς και τους πολίτες, ώστε να τους κάνει συμμέτοχους στον εντοπισμό των προβλημάτων, στην πρόταση λύσεων και τη διεκδίκησή τους.
Αλλά πρέπει και να εξασφαλίζει την ποιότητα της καθημερινής ζωής όλων των πολιτών, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής και θρησκεύματος, με την παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών στον συντομότερο δυνατό χρόνο.
Η Αυτοδιοίκηση πρέπει άμεσα να διεκδικήσει:
Την απόδοση των οφειλομένων από το κράτος
Την αύξηση του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων
Τη διαμόρφωση ενός πλαισίου προτάσεων για μια ριζοσπαστική παρέμβασή της στην απασχόληση και την κοινωνική αλληλεγγύη
Το ελάχιστο εγγυημένο κοινωνικό εισόδημα για όλους τους κατοίκους
Την επέκταση και βιωσιμότητα των δομών κοινωνικής φροντίδας και υποστήριξης και παράλληλα τη λειτουργία προγραμμάτων στέγασης και σίτισης αστέγων, δομών με γραμμές άμεσης τηλεξυπηρέτησης, δουλειά στους δρόμους (για άστεγους, τοξικομανείς, θύματα του τράφικινγκ κλπ.), αξιοποιώντας σε αυτή την προσπάθεια τη συνεργασία των ΜΚΟ, της Εκκλησίας και εθελοντικών ομάδων πολιτών
Τη μελέτη και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των προβλημάτων των μεταναστών (κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα, υπηκοότητα στα παιδιά που γεννιούνται εδώ, εκμάθηση της γλώσσας τους κλπ.)
Την εκπόνηση ειδικού ολοκληρωμένου προγράμματος στήριξης της απασχόλησης, με αυτεπιστασία 100.000 νέων θέσεων εργασίας, για έργα κατασκευής και συντήρησης δικτύων, περιβαλλοντικής προστασίας, έργα αντιπυρικά, αντιπλημμυρικά, καθαρισμού λιμνών, ποταμών, ακτών, δασών κλπ., όπως και έργα κοινωνικών, αθλητικών, πολιτιστικών υποδομών, εξοικονόμησης ενέργειας κ.ά.
Τη στήριξη δομών κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας, όπως κοινωνικές επιχειρήσεις, γυναικείοι, αγροτουριστικοί και κοινωνικοί συνεταιρισμοί, αστικές μη κερδοσκοπικές ενώσεις πολιτιστικών και κοινωνικών δράσεων κλπ.
Τη δημιουργία δομών και υπηρεσιών σταθερής και πλήρους απασχόλησης. Όχι στην ανασφάλιστη εργασία σε τοπικό επίπεδο, καθιέρωση ελάχιστου μισθού 1300 €
Τον διπλασιασμό των κονδυλίων για τις κοινωνικές δαπάνες
Τη διατήρηση και επέκταση των κοινωνικών δομών
Την ανάπτυξη των προγραμμάτων του ΟΑΕΔ από τους Δήμους
Τη μείωση των επιτοκίων του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων
Την ενίσχυση των Δήμων και Νομαρχιών με προσωπικό, για αύξηση της απασχόλησης.
Οι προγραμματικοί μας στόχοι
Το υδροκέφαλο, συγκεντρωτικό και αθηνοκεντρικό κράτος, για να μπορέσει να προωθήσει την ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη, χρειάζεται ριζική αναδιάρθρωση, μέτρα και καινοτόμους θεσμούς. Χρειάζεται ισχυρούς θεσμούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας, περιφερειακής Αυτοδιοίκησης, με ενισχυμένο πολιτικό ρόλο.
Χρειάζεται λοιπόν μια πραγματική μεταρρύθμιση που θα αλλάξει εκ βάθρων το σημερινό πολιτικο-διοικητικό σύστημα. Η χώρα χρειάζεται μια δημοκρατική και αποκεντρωτική μεταρρύθμιση των διοικητικών δομών του κράτους.
Με ισχυροποίηση των αυτοδιοικητικών θεσμών. Μεταφορά από το κεντρικό κράτος στην Αυτοδιοίκηση σύγχρονων αρμοδιοτήτων, οι οποίες θα συνοδεύονται, σύμφωνα με τη συνταγματική επιταγή, από τους ανάλογους δυναμικούς πόρους για να μπορεί να επιτελέσει το έργο και το ρόλο της.
Χρειάζεται το θεσμικό πλαίσιο να κατοχυρώνει θεσμούς διαβούλευσης των κατοίκων για τη διαμόρφωση των δημοτικών, νομαρχιακών και περιφερειακών πολιτικών και τον έλεγχο της εφαρμογής τους, με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων και των αντίστοιχων πόρων, ώστε να εξασφαλιστεί η τοπική δημοκρατία.
Ο ΣΥΝ υποστηρίζει ότι η Αυτοδιοίκηση είναι αυτόνομος πολιτικός θεσμός του ενιαίου πολιτικο-διοικητικού μας συστήματος, με αποκλειστικές αρμοδιότητες και πόρους, όχι απλώς τοπικός διεκπεραιωτής του κράτους. Είναι τοπική εξουσία η οποία πρέπει να ενεργεί εκ μέρους των δημοτών της, διεκδικώντας μάλιστα τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων που της παρέχονται σε συνταγματικό και νομοθετικό επίπεδο. Πρέπει να έχει έναν αυτόνομο ρόλο διαμόρφωσης της καθημερινής πολιτικής και των προτεραιοτήτων για το χώρο ευθύνης της, ρόλο που θα βασίζεται σε μια καθολική πολιτική αποκέντρωσης, αποφάσεων και πόρων στο εγγύτερο προς τον πολίτη επίπεδο.
Πάνω απ' όλα, πρέπει να λειτουργεί ως συντονιστής της κοινωνικής διαμαρτυρίας και να συνδέεται με τα κινήματα και τους αγώνες των πολιτών για τη βελτίωση των όρων ζωής και εργασίας τους.
Όροι και προϋποθέσεις για μια ουσιαστική και δημοκρατική αυτοδιοικητική μεταρρύθμιση
Μια συνολική μεταρρύθμιση
Η μεταρρύθμιση πρέπει να είναι συνολική, όχι αποσπασματική και μεμονωμένη, όπως έγινε στο παρελθόν, και να καλύπτει την κεντρική κρατική και αποκεντρωμένη διοίκηση σε όλους τους τομείς της (στο σύνολό της) και την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια Αυτοδιοίκηση.
Καθιέρωση της απλής αναλογικής
Να καθιερωθεί το εκλογικό σύστημα της απλής αναλογικής σε όλες τις βαθμίδες Αυτοδιοίκησης, με στόχο τη δημοκρατικότερη συγκρότηση των οργάνων και την αναλογική εκπροσώπηση των κοινωνικών και πολιτικών δυνάμεων σε όλα τα όργανα της Αυτοδιοίκησης. Τα αιρετά όργανα που θα εκλέγονται με την απλή αναλογική θα πρέπει να έχουν ουσιαστική δημοκρατική νομιμοποίηση και να εξασφαλίζουν δυνατότητες ουσιαστικής συμμετοχής και ελέγχου των πολιτών.
Μια δημοκρατική μεταρρύθμιση
Μια διοικητική μεταρρύθμιση πρέπει να είναι μια δημοκρατική μεταρρύθμιση. Οι αλλαγές θα πρέπει να αποσκοπούν στην εμβάθυνση και διεύρυνση της δημοκρατίας στη χώρα μας.
Τα αυτοδιοικητικά οργανωτικά σχήματα πρέπει να διασφαλίζουν την άμεση συμμετοχή των πολιτών στη διοίκηση των υποθέσεών τους και στην άσκηση της τοπικής δημοκρατίας, καθώς και την ενίσχυση της άμεσης δημοκρατίας. ʼλλωστε, ο όρος «αυτοδιοίκηση» δηλώνει την αυτο-διεύθυνση, την αυτοδιαχείριση της τοπικής κοινωνίας.
Η Αυτοδιοίκηση αποτελεί τον πλησιέστερο προς τον πολίτη θεσμό κοινωνικοποίησης, συμμετοχής στη διαχείριση των κοινών υποθέσεων και κοινωνικού ελέγχου της εξουσίας. Η αποστολή και ο ρόλος της είναι κατεξοχήν πολιτικός, δημοκρατικός, κοινωνικός, αναπτυξιακός και περιβαλλοντικός και δευτερευόντως διοικητικός (παροχή υπηρεσιών).
Στο σύστημα διακυβέρνησης πρέπει να αναβαθμιστούν περισσότερο τα συλλογικά όργανα σε βάρος των μονοπρόσωπων, ώστε να γίνει περισσότερο «συμβουλιακό» και λιγότερο δημαρχοκεντρικό - νομαρχοκεντρικό. Πρέπει να διευρυνθούν οι εξουσίες και οι αρμοδιότητες των συλλογικών οργάνων και να περιοριστεί ο ρόλος του μονοπρόσωπου οργάνου, όπως ισχύει σήμερα, ώστε τα συλλογικά όργανα να διαβουλεύονται και να ασκούν με αποτελεσματικότητα τις αρμοδιότητές τους.
Οικονομική αυτοτέλεια της Αυτοδιοίκησης
Διεκδικούμε την πλήρη εφαρμογή του άρθρου 102 του Συντάγματος. Η μεταρρύθμιση θα συνοδεύεται από μια δεύτερη, τη φορολογική, που θα προβλέπει τη μεταφορά φορολογικών πόρων. Στο πλαίσιο του ενιαίου δημοσιονομικού συστήματος, με ευθύνη του κράτους και χωρίς επιβολή νέων φόρων στους πολίτες, πρέπει να γίνει ανακατανομή των φορολογικών πόρων μεταξύ κεντρικής εξουσίας και Αυτοδιοίκησης, προκειμένου η τελευταία να μπορεί να ασκεί με επάρκεια και ανεξαρτησία τις νέες της αρμοδιότητες. Το σημερινό 3,3% του ΑΕΠ που διαχειρίζεται η Αυτοδιοίκηση πρέπει να προσεγγίσει τον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. (11,5%).
Κατάργηση της κρατικής περιφέρειας
Α. Κατάργηση της κρατικής Γ.Γ. Περιφέρειας και όλων των αποκεντρωμένων μονοκλαδικών δομών των υπουργείων στις περιφέρειες και τους νομούς, εκτός από εκείνες που από το Σύνταγμα υπάγονται στην ευθύνη του κράτους, και μεταφορά των αρμοδιοτήτων τους στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια Αυτοδιοίκηση.
Β. Να τροποποιηθεί ο ν. 3614/2007 «για τη διαχείριση, τον έλεγχο και την εφαρμογή των αναπτυξιακών παρεμβάσεων για την δ΄ προγραμματική περίοδο 2007-2013» και να ανατεθεί στη δευτεροβάθμια Αυτοδιοίκηση η διαχείριση των περιφερειακών προγραμμάτων της δ΄ προγραμματικής περιόδου.
Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση - ΟΤΑ
Η διοικητική μεταρρύθμιση πρέπει να περιλαμβάνει και την αναβάθμιση του α΄ βαθμού. Οι δήμοι της Περιφέρειας -ειδικά οι καποδιστριακοί- είναι αναγκαίο να υποστηριχτούν αποτελεσματικά και να ανασυγκροτηθούν, προκειμένου να εξασφαλίσουν την αυτοδυναμία τους, τη δημοκρατική τους λειτουργία και τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης στα κοινωνικοοικονομικά και περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής τους, με την εισαγωγή νέων θεσμών που θα προάγουν και θα ενισχύουν την αυτενέργεια, τις δράσεις και τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και την αποδοχή του μοντέλου της τοπικής διακυβέρνησης στο πλησιέστερο δυνατό του πολίτη επίπεδο.
Επίσης, με δεδομένο ότι οι νέοι δήμοι της υπαίθρου θα αποτελούνται από ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό οικισμών, πρέπει να καθοριστεί το θεσμικό πλαίσιο που θα διέπει τους θεσμούς διαβούλευσης των κατοίκων των οικισμών για τη διαμόρφωση των δημοτικών πολιτικών και τον έλεγχο της εφαρμογής τους. Θα πρέπει, επίσης, να ενισχυθεί και να διευρυνθεί ο ρόλος των τοπικών συμβουλίων με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων και των αντίστοιχων πόρων, ώστε να εξασφαλιστεί η τοπική δημοκρατία.
Δευτεροβάθμια, περιφερειακή Αυτοδιοίκηση
Στα πλαίσια του επιτελικού κράτους η δευτεροβάθμια Αυτοδιοίκηση στη νέα θεσμική της διάρθρωση πρέπει να είναι η αιρετή περιφέρεια ως κέντρο σχεδιασμού και συντονισμού της περιφερειακής ανάπτυξης, με αποκεντρωμένους αιρετούς θεσμούς στις Νομαρχίες με προκαθορισμένους ρόλους, πόρους και αρμοδιότητες.
Σε επίπεδο Περιφέρειας, οι κύριες ασκούμενες αρμοδιότητες πρέπει να αφορούν την αναπτυξιακή πολιτική, τον προγραμματισμό και συντονισμό, τον χωρικό σχεδιασμό και διαχείριση περιοχών (χωροταξία, φυσικό περιβάλλον, υδατικοί πόροι) και την κατασκευή και λειτουργία έργων υποδομής διανομαρχιακού επιπέδου.
Σε επίπεδο Νομού, οι αρμοδιότητες που πρέπει να μείνουν είναι: η εφαρμογή περιφερειακής αναπτυξιακής πολιτικής (πρωτοβάθμιος, δευτεροβάθμιος και τριτοβάθμιος παραγωγικός τομέας), η πολεοδομία, το περιβάλλον, η κοινωνική πολιτική (υγεία, κοινωνική φροντίδα, εκπαίδευση), η πολιτική προστασία κ.λπ.
Μητροπολιτικές και νησιωτικές περιοχές
Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από γεωγραφικό κατακερματισμό, ανισοκατανομή του πληθυσμού, μεγάλη αναπτυξιακή ανισότητα μεταξύ των νομών και περιφερειών και μεγάλη ανομοιομορφία στις τοπικές και υπερτοπικές υποθέσεις μεταξύ των περιοχών. Ως εκ τούτου, οι θεσμοί της αυτοδιοίκησης στους νομούς και τις περιφέρειες της χώρας πρέπει να διαφοροποιηθούν οργανωτικά και λειτουργικά μεταξύ τους, ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
Πρέπει να υπάρχει διάκριση και διαφορετική μεταχείριση των μητροπολιτικών περιοχών Αθήνας και Θεσσαλονίκης, όπως και των νησιωτικών περιοχών, σε σχέση με τις άλλες περιοχές της χώρας.
Αναγκαία κρίνεται, ακόμη, η θέσπιση μητροπολιτικής διακυβέρνησης, που θα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα λειτουργικά και αναπτυξιακά αδιέξοδα που προκύπτουν από το διοικητικό χάος, τις επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, τον κατακερματισμό και την έντονη παρεμβατικότητα της κεντρικής κρατικής διοίκησης που επικρατεί στα μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα Αθήνας και Θεσσαλονίκης.
Η μητροπολιτική διακυβέρνηση θα πρέπει να ενταχθεί στη δευτεροβάθμια Αυτοδιοίκηση. Αυτή η ιδιαιτερότητα υπαγορεύει διαφορετικές διοικητικές δομές και λειτουργίες της δευτεροβάθμιας Αυτοδιοίκησης και διαφορετικές σχέσεις με την πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση.
Αρχές διοίκησης, σχέσεις διοίκησης - Αυτοδιοίκησης
Πρέπει να συγκεκριμενοποιούνται και να κατοχυρώνονται νομικά (πέραν του Συντάγματος) το «τεκμήριο αρμοδιότητας» για τις τοπικές και υπερτοπικές υποθέσεις και οι αρχές:
της εγγύτητας, με την οποία η διοίκηση ασκείται όσο το δυνατόν πλησιέστερα στον πολίτη
της επικουρικότητας, ως προς την κατανομή διοικητικών αρμοδιοτήτων, όπου η ψηλότερη βαθμίδα της δημόσιας διοίκησης ασκεί μόνο εκείνες τις διοικητικές αρμοδιότητες που η χαμηλότερη βαθμίδα δεν μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικά
της τοπικής αυτονομίας, όπου κάθε επίπεδο αυτοδιοίκησης πρέπει να λειτουργεί με πλήρη αυτοτέλεια.
Είναι προφανές ότι μια τέτοια διοικητική μεταρρύθμιση θα πρέπει να συνοδεύει ένας νέος Καταστατικός Χάρτης - Κώδικας για κάθε βαθμό αυτοδιοίκησης και ότι οι πρόσφατοι κώδικες θα καταργηθούν, αφού αποτυπώνουν την υπάρχουσα σήμερα κατάσταση.
Εποπτεία και έλεγχος
Πλήρης αυτονομία της Αυτοδιοίκησης από το κράτος. Ασκείται μόνο έλεγχος νομιμότητας από Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αυτοδιοίκησης που συγκροτείται γι' αυτό το σκοπό.
Σε μια εποχή απαξίωσης και χειραγώγησης της πολιτικής, που οι λειτουργίες της δημοκρατίας υφίστανται την ασφυκτική πίεση από ισχυρά συμφέροντα, η ενίσχυση της άμεσης δημοκρατίας και της αμφίπλευρης σχέσης πολίτη - κοινωνίας με την Αυτοδιοίκηση αποτελεί αντίβαρο για τη στήριξη και αναζωογόνηση της δημοκρατίας στη χώρα μας.
Αυτή την κατεύθυνση υπηρετούν οι προτάσεις του ΣΥΝ.
