Οι νομοθετικές ρυθμίσεις της κυβέρνησης με το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2013-2016 και με τον Προϋπολογισμό του 2013 δίνουν τη χαριστική βολή και στην Πρωτοβάθμια και στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, τις δυο βασικές βαθμίδες για την κοινωνική και πνευματική ανάπτυξη των νέων ανθρώπων. Είναι ορατό στους πάντες ότι η κυβέρνηση προωθεί την πλήρη απελευθέρωση της αγοράς της εκπαίδευσης. Για να το πετύχει, αποδομεί πλήρως τη δημόσια εκπαίδευση, συρρικνώνοντας στο ελάχιστο την κρατική χρηματοδότηση στα δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων, έτσι ώστε μαθητές και σπουδαστές να εξωθηθούν να γίνουν πελάτες των εκπαιδευτικών αγορών (ιδιωτική εκπαίδευση) που σκανδαλωδώς πριμοδοτεί, οι δε εκπαιδευτικοί και νέοι επιστήμονες να εξαναγκαστούν να αποδεχτούν δουλοπαροικιακούς όρους εργασίας, τόσο σε επίπεδο αμοιβών, όσο και σε επίπεδο εργασιακών σχέσεων (βλέπε παρακάτω).
Στο νέο προϋπολογισμό, με δαπάνες που αντιστοιχούν στο 2,7% του ΑΕΠ, η εκπαίδευση υποχρηματοδοτείται όσο σε καμιά άλλη χώρα της Ευρώπης, όπου ο σχετικός μέσος όρος των χωρών της είναι στο 5%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurydice και της Eurostat[2]. Η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση θα υποστεί συνολική μείωση περίπου 12%, σε σχέση με τον περσινό προϋπολογισμό, και σε απόλυτους αριθμούς περί τα 215 εκατ. ευρώ, ενώ η Δευτεροβάθμια θα υποστεί μείωση περίπου 14%, σε σχέση με πέρυσι, και σε απόλυτους αριθμούς περί τα 295 εκατ. ευρώ.
Προσχολική αγωγή
Σήμερα τουλάχιστον 40.000 παιδιά μένουν εκτός της προσχολικής αγωγής, και αυτό το πρόβλημα με τον νέο προϋπολογισμό θα επιδεινωθεί. Μειώνεται η δαπάνη για την προσχολική αγωγή, για την οποία ήδη την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα οι ελληνικές κυβερνήσεις διέθεταν λιγότερο από 0,1% επί του ΑΕΠ της χώρας, κατέχοντας το αρνητικότερο ρεκόρ στην Ε.Ε. των «27», της οποίας τα κράτη-μέλη δαπανούν για την προσχολική αγωγή κατά μέσο όρο το 0,5% του ΑΕΠ τους. Οι επιπτώσεις της συγκεκριμένης κατάστασης είναι δραματικές εφόσον εξεταστεί ο ρόλος της προσχολικής ηλικίας. Σύμφωνα με όλες τις έρευνες και παιδαγωγικές θεωρίες, η προσχολική ηλικία αποτελεί κρίσιμη και ουσιαστική περίοδο για την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού, αποτελώντας τη σημαντικότερη περίοδο του ανθρώπου για την ανάπτυξη θεμελιωδών κινητικών δεξιοτήτων, για την απόκτηση σταθερού συναισθηματικού υπόβαθρου, για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη νοητική και γλωσσική ανάπτυξη. Γι’ αυτό η προσχολική αγωγή δεν θεωρείται απλώς πρόδρομος του σχολείου, αφού στη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής του το παιδί μαθαίνει και αναπτύσσεται σε όλους τους τομείς: φυσικό, κοινωνικό, συναισθηματικό, αισθητικό και νοητικό. Η καλύτερη ανάπτυξη σε αυτή την περίοδο συμβαίνει όταν τα παιδιά έχουν ευκαιρίες να αναπτύσσουν θετικές σχέσεις με άλλα νήπια και ενηλίκους και να εξερευνούν ενδιαφέροντα περιβάλλοντα, όπου έχουν πολλά πράγματα να κάνουν και να μάθουν. Οι εμπειρίες των παιδιών στην προσχολική ηλικία δεν επηρεάζουν συνεπώς μόνο την κατοπινή σχολική διαδρομή τους, αλλά ολόκληρη τη ζωή τους. Τα αποτελέσματα πολλών και μακροχρόνιων ερευνών έδειξαν ότι μικρό ποσοστό παιδιών που είχαν τύχει καλής προσχολικής αγωγής αντιμετώπισε αργότερα μαθησιακά προβλήματα ή εκδήλωσε αντικοινωνική συμπεριφορά ή σταμάτησε το σχολείο. Η προσχολική αγωγή επιτρέπει την πρώιμη ανίχνευση πιθανών δυσκολιών του μαθητή, και έτσι αποτελεί πολύ σημαντικό εργαλείο στην πρόληψη της σχολικής εγκατάλειψης[3].
Μεταφορά μαθητών
Χρειάστηκε να περάσουν δύο μήνες για να «αντιληφθεί» η κυβέρνηση το πρόβλημα που η ίδια δημιούργησε, με τις δραστικές περικοπές στο κόστος της μεταφοράς και την ολιγωρία της. Στις 16/10/2012, μετά από καθυστέρηση αρκετών μηνών, έγινε η κύρωση της πράξης νομοθετικού περιεχομένου που αφορά, μεταξύ άλλων, και το τρέχον σχολικό έτος (2012-2013). Αυτή η αδράνεια είχε ως συνέπεια την απώλεια εκατοντάδων διδακτικών ωρών χωρίς δυνατότητα αναπλήρωσης, καθώς οι μαθητές παρέμεναν στα σπίτια τους διότι δεν είχαν τρόπο να μεταφερθούν στα σχολεία τους. Κατόπιν αυτών των καθυστερήσεων, η εκπαιδευτική διαδικασία στα σχολεία ειδικής αγωγής και τα ειδικά σχολεία (Μουσικά - Καλλιτεχνικά) έχει υπονομευτεί. Το γεγονός αυτό –και με δεδομένες τις τραγικές ελλείψεις σε εκπαιδευτικό προσωπικό– καθιστά το σχολικό περιβάλλον αφιλόξενο και συντελεί στην αύξηση της σχολικής διαρροής.
Συγχωνεύσεις – καταργήσεις σχολείων
Το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο και ο νέος Προϋπολογισμός προβλέπουν νέες συγχωνεύσεις και καταργήσεις σχολείων της τάξης του 10%, δηλαδή θα συγχωνευτούν τουλάχιστον 1.500 σχολεία. Στα σχολεία που θα μείνουν μετά τις συγχωνεύσεις, μεγάλος αριθμός μαθητών θα στοιβάζεται κυριολεκτικά σε κάθε τμήμα. Πολλοί μαθητές και μαθήτριες θα πρέπει να διανύσουν μεγάλες αποστάσεις, αφού δεν θα υπάρχει πια αυτό που γνωρίζαμε ως σχολείο της γειτονιάς. Ήδη οι μαθητές σε περιοχές που αναγκάζονται να μετακινούνται και χωρίς την ανάλογη οργανωμένη και δωρεάν μετακίνηση– αντιμετωπίζουν μεγάλα προβλήματα. Την ίδια στιγμή, στις πόλεις οι συγχωνεύσεις δημιουργούν πρόσθετες δυσκολίες στην ομαλή φοίτηση των παιδιών. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μετακίνηση στο αστικό περιβάλλον έχει ως συνέπεια είτε οι μαθητές να κινδυνεύουν από τροχαία είτε οι γονείς να ξοδεύουν χρόνο και χρήμα για την ασφαλή μεταφορά τους.
Τεχνική – επαγγελματική εκπαίδευση
Είναι μεγάλη η μείωση του μαθητικού δυναμικού που ακολουθεί την ΤΕΕ και συνεχής η απαξίωσή της στην κοινωνία, ως αποτέλεσμα των πολιτικών που ακολουθήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια. Γιατί δεν ήταν μόνο ο αντιεκπαιδευτικός χαρακτήρας των αλλαγών, αλλά και ο τρόπος εφαρμογής τους (χωρίς βιβλία, χωρίς υποδομές και με κραυγαλέα υποχρηματοδότηση). Φέτος τυπώθηκαν μόνο 219 βιβλία για τα Επαγγελματικά Λύκεια (ΕΠΑΛ) και τις Επαγγελματικές Σχολές (ΕΠΑΣ) από τα 500 που προβλέπονται. Πέρσι τυπώθηκαν 529 βιβλία για την ΤΕΕ. Πριν από τον προϋπολογισμό του 2013 υπήρξε μεγάλη μείωση (κατά 45 εκ. ευρώ) των δαπανών για την ΤΕΕ κατόπιν αναθεώρησης του ΕΣΠΑ Εκπαίδευσης. Η μείωση των δαπανών θα συνοδευτεί με κλείσιμο σχολείων (ΕΠΑΛ και ΕΠΑΣ), καταργήσεις ειδικοτήτων και προφανώς μεταφορά των αντίστοιχων προγραμμάτων στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Αυτό φαίνεται τόσο από την αναθεώρηση του ΕΣΠΑ όσο και από τις κυβερνητικές προθέσεις για νέο κύκλο συγχωνεύσεων και καταργήσεων σχολείων. Αποτέλεσμα αυτού θα είναι μαθητές που δεν θα βρίσκουν αυτό που θέλουν να σπουδάσουν στην περιοχή τους, να εγκαταλείπουν το σχολείο[4].
Σχολική μέριμνα – Σχολικές επιτροπές
Ο υποσιτισμός μεγάλου αριθμού μαθητών είναι αποτέλεσμα της κυβερνητικής πολιτικής που οδηγεί μέρα με τη μέρα μεγάλα τμήματα του πληθυσμού στο περιθώριο. Στα ολοήμερα σχολεία οι ταξικές διαφορές είναι οφθαλμοφανείς, όταν το κάθε παιδί προσέρχεται με το όποιο γεύμα του παρέχει (ή δεν του παρέχει) η οικογένεια, ανάλογα με την οικονομική της κατάσταση. Η καθολική σχολική μέριμνα που θα λύσει προβλήματα όπως το κυρίαρχο της σίτισης ανάγεται συνεπώς σε πρωτεύουσα κοινωνική ανάγκη. Οι σχολικές επιτροπές αδυνατούν να καλύψουν τις στοιχειώδεις ανάγκες (φως, νερό, θέρμανση, καθαριότητα, τηλέφωνα). Ο προϋπολογισμός επιδεινώνει την κατάσταση, μειώνοντας ακόμη περισσότερο τα ποσά που διατίθενται στους ΟΤΑ για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών των σχολείων, ενώ η διαδικασία της διαθεσιμότητας των ΙΔΑΧ και η μη πρόσληψη συμβασιούχων θα αποστερήσει τα σχολεία από απαραίτητο προσωπικό (φύλακες, καθαρισμός, σχολικοί τροχονόμοι).
ΕΣΠΑ Παιδείας
Αρκετά κονδύλια διατίθενται στην εκπαίδευση από τα ευρωπαϊκά προγράμματα και συγκεκριμένα από το επιχειρησιακό πρόγραμμα εκπαίδευσης και διά βίου μάθησης (ΕΠΕΔΒΜ 2007-13). Το ποσοστό απορρόφησης του επιχειρησιακού προγράμματος μέχρι τις 30/8/2012 ήταν μόλις 29,1%, ενώ το μείζον πρόγραμμα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών κατέρρευσε, υπάρχει δηλαδή σχεδόν 0% απορρόφηση. Το απαράδεκτα χαμηλό ποσοστό έγκειται στο γεγονός ότι τα χρόνια προβλήματα διαχείρισης των κοινοτικών κονδυλίων δεν αντιμετωπίστηκαν, αντιθέτως αυξήθηκαν. Οδηγούμαστε εύκολα στο συμπέρασμα ότι πρόκειται καταρχήν για κραυγαλέα έλλειψη πολιτικής βούλησης για αξιοποίηση των ενισχυτικών πόρων προς όφελος της δημόσιας και δωρεάν ελληνικής παιδείας. Χάνεται διαρκώς μια σημαντική ευκαιρία για την ελληνική εκπαίδευση, κυρίως για τη βελτίωση των υποδομών της εκπαίδευσης, αλλά και για την εφαρμογή, επιτέλους, της ουσιαστικής επιμόρφωσης (ετήσιας διάρκειας) των εκπαιδευτικών. Επιπρόσθετα, παρατηρείται ένας λανθασμένος προσανατολισμός του ΕΣΠΑ της εκπαίδευσης, που κινείται σε αντίθετη τροχιά από τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα της παιδείας. Ειδικότερα, δίνεται ιδιαίτερο βάρος σε προγράμματα που αποσκοπούν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που συνδέονται με την επιχειρηματικότητα και δεν παρουσιάζουν καμία σχέση με υπαρκτές εκπαιδευτικές ανάγκες μαθητών και εκπαιδευτικών. Η δε χρηματοδότηση του ΣΕΒ και άλλων εργοδοτικών οργανώσεων από τα κονδύλια αυτά είναι προκλητική, ειδικά στη σημερινή συγκυρία.
Ιδιωτική εκπαίδευση
Στον εφαρμοστικό νόμο του Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου προβλέπονται εκ νέου μια σειρά από διευκολύνσεις στους μεγαλοεπιχειρηματίες της ιδιωτικής εκπαίδευσης, που αφορούν στις διαδικασίες και στην αδειοδότηση των ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων. Τα μεγάλα ιδιωτικά εκπαιδευτικά συγκροτήματα υποβαθμίζουν ήδη με διάφορους τρόπους τις αποδοχές των εργαζόμενων εκπαιδευτικών τους, καταστρατηγώντας ώριμα εργασιακά δικαιώματα. Η θέση των ιδιωτικών εκπαιδευτικών επιδεινώνεται, καθώς καταργήθηκαν κρίσιμες διατάξεις που εξασφάλιζαν την εργασία και το μέλλον της συγκεκριμένης ομάδας εργαζομένων. Η κατάργηση κρίσιμων διατάξεων των ν. 3194/2003 και 3848/2010 για την προστασία των εκπαιδευτικών της ιδιωτικής εκπαίδευσης αποτελεί μια ακόμα χάρη της κυβέρνησης στους μεγαλοεπιχειρηματίες του χώρου[5]. Ενδεικτική είναι, επίσης, η ανοχή του Υπουργείου στη μεθόδευση της νέας συλλογικής σύμβασης για τον καθορισμό της ωρομισθίας των καθηγητών φροντιστηρίων ξένων γλωσσών, οι οποίοι πλέον αμείβονται με 2,95 ευρώ την ώρα.
[1] Το κείμενο αποτελεί συμβολή των συνεργατών της ΕΕΚΕ Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ.
[2] Key Data on Education in Europe 2012, Eurydice / Eurostat. http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/key_data_series/134EN.pdf
[3] «Προσχολική αγωγή κατά σχολικής αποτυχίας», Χ. Πιλάλης, Το Ποντίκι, 29/8/2012 http://topontiki.gr/article/39449/
[4] Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) κατέγραψε, τον περασμένο Αύγουστο, ανεργία στο 25,4% του ενεργού πληθυσμού (το υψηλότερο στην Ευρώπη των «27») ενώ η ανεργία στους νέους ανέρχεται πλέον στο 58%, που αποτελεί επίσης πανευρωπαϊκό ρεκόρ. Kαι στις δύο κατηγορίες, η Ελλάδα απέσπασε τα θλιβερά πρωτεία από την Ισπανία. Ταυτόχρονα, το ετήσιο δελτίο καταγραφής φτώχειας της ΕΛΣΤΑΤ, που αναφέρεται σε εισοδήματα οικονομικού έτους 2010 (το πρώτο δηλαδή έτος του Μνημονίου και των μέτρων), απέδειξε ότι τουλάχιστον 3.043.000 Έλληνες ζούσαν (και ζουν) στα όρια ή κάτω από τα όρια της φτώχειας, αποτελώντας το 21,4% του πληθυσμού, με την «ανταγωνιστική» Βουλγαρία να κατέχει τα πρωτεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
[5] «Να σεβαστεί τη λαϊκή ετυμηγορία ο Υπουργός Παιδείας», Χ. Πιλάλης, 11/5/2012. http://topontiki.gr/article/35141